05 augustus 2020

Meer marktwerking aan de basis van de elektriciteitsmarkt: onbalansenergie

Per 1 september wordt de maximale contractduur waarmee TenneT nood- en regelvermogen inkoopt, ingekort tot één dag. Die contracten mogen tot 1 januari 2021 wel nog symmetrisch zijn. Oftewel, de gecontracteerde capaciteit moet zowel voor op- als voor afregelen ingezet kunnen worden. Per 1 januari moet TenneT per regelrichting afzonderlijk capaciteit inkopen. De wijzigingen zijn het gevolg van Europese regels gericht op harmonisatie en verbetering van de marktwerking.

Op 1 januari 2021 is het precies 20 jaar geleden dat TenneT een revolutionaire verandering in de elektriciteitsmarkt aanbracht: onbalansprijzen. Na pakweg 100 jaar centrale planning gericht op productie die te allen tijden de consumptie moest volgen, voerde TenneT op 1 januari 2001 een kwartierprijs in die gold voor tekorten en/of overschotten per portefeuille met productie én consumptie. Die prijs kwam tot stand op de onbalansmarkt en was in wezen het alternatief voor in- of verkopen op de groothandelsmarkt, in het bijzonder de APX dag-vooruit-markt.

Het belang van de onbalansmarkt voor de succesvolle uitrol van de vrije elektriciteitsmarkt is moeilijk te onderschatten. De biedladder voor regelenergie als kern van het systeem was gebaseerd op het systeem waarmee TenneT’s voorganger, de Samenwerkende Elektriciteits­producenten (SEP), voorheen de grote centrales aanstuurde. Gecombineerd met TenneT’s gerichtheid op leveringszekerheid, hield dat in dat de onbalansmarkt gedomineerd werd door onderling concurrerende elektriciteitsproducenten.

Op de biedladder kunnen partijen die over substantiële en direct inzetbare flexibiliteit beschikken, per kwartier aangeven voor welke prijs per MWh ze willen op- en/of afregelen. TenneT gebruikt die biedingen om continu het transportnet in evenwicht te houden. Per kwartier geldt de hoogst betaalde en/of laagste ontvangen prijs, als onbalansprijs voor programma verantwoordelijke partijen. Die prijs bevat echter niet alle (systeem)kosten van de balanshandhaving. Tennet koopt pakweg 2/3e van de benodigde capaciteit in. Dit doen ze om er zeker van te zijn altijd over voldoende direct inzetbare flexibiliteit te beschikken om het uitvallen van de grootse netgebruikers te kunnen opvangen. De kosten van deze ‘opties’, worden via de transporttarieven verhaald op alle netgebruikers. De onbalansprijs in euro/MWh wordt door die optiepremies gedrukt. Dat maakt deelname met vrijwillige biedingen, waarvoor alleen per MWh wordt betaald, echter minder aantrekkelijk.

Het voorgaande fenomeen wordt versterkt doordat TenneT de lat voor gecontracteerd regelvermogen erg hoog legt. Lange tijd contracteerde TenneT’s alleen capaciteit voor symmetrisch regelvermogen per kalenderjaar. Dat vereiste dat aanbieders over een variëteit aan centrales beschikte. Enkele jaren terug werd inkopen per kwartaal geïntroduceerd, momenteel wordt per week ingekocht en binnenkort worden dat dus dagen. Daardoor kunnen meer partijen aan de minimum eisen voldoen, wat de kosten kan drukken. Dat wil overigens niet zeggen dat de onbalansprijzen zullen dalen. Sterker nog, het kan zelfs hogere onbalansprijzen tot gevolg hebben. Het kan namelijk heel goed zijn dat kosten worden verplaatst van de gesocialiseerde capaciteitsmarkt naar de prijzen per MWh onbalansenergie.

Amerikanen dreigen met meer sancties tegen aanleg Nordstream 2

Vorig jaar december jaar zag het Nederlands-Zwitsers bedrijf Allseas zich vanwege dreigende Amerikaanse sancties gedwongen om te stoppen met het leggen van pijpen voor  Nordstream 2, de directe gasleiding tussen Rusland en Duitsland. Noodgedwongen moest een veel kleiner en minder geëigend schip, de Akademik Cherskiy, het werk over nemen. Zo te zien moet daarmee de klus over ruim drie maanden afgerond kunnen worden. De Verenigde Staten leggen zich echter niet zonder meer neer bij de voltooiing.  

Amerikaanse Senatoren werken aan een wet met sancties om meer bedrijven die bij de aanleg van de onderzeese pijpleiding betrokken zijn, te dwingen daar mee te stoppen. Bovendien hebben drie belangrijke senatoren de beheerder van de Sassnitz-Mukran haven gewaarschuwd voor verpletterende maatregelen tegen bedrijf en medewerkers, als de haven gebruikt blijft worden als uitvalsbasis voor Nordstream 2. Het sluiten van de haven voor schepen die bij de aanleg betrokken zijn zou een nieuwe tegenslag betekenen. Of het zover komt valt echter nog te bezien. Kennelijk kan de Amerikaanse Senaat de benodigde wetgeving pas over een maand of drie vaststellen. Maar als het meezit is de aanleg van de leiding dan net voltooit.

Gelijktijdig met het opvoeren van de druk op personen en organisaties die bij de aanleg van Nordstream 2 betrokken zijn, heeft de Amerikaanse regering met trots bekend gemaakt ’s werelds grootste olie en gas producent te zijn geworden. President Trump claimt krediet voor het zowat vervijfvoudigen van de Amerikaanse export van LNG.  Daarnaast verzekert hij het publiek ervan de Amerikaanse energie-onafhankelijkheid en werkgelegenheid bij olie- en gasbedrijven veilig te blijven stellen. Echter, deze strategie van het combineren van sancties tegen een concurrent en bevorderen van eigen export, wordt de Amerikanen in Duitsland niet met dank afgenomen.

Marktprijzen

In de afgelopen maand zijn de olieprijzen licht gestegen. Mede omdat de voorraden in Amerika iets zijn teruggelopen. Lag de prijs voor brent begin juli nog tussen 43 en 44 USD/bbl, begin augustus steeg de prijs tot net boven 45 USD/bbl. De Amerikaans WTI volgde strak het patroon van brent op een niveau van zo’n 3 USD/bbl lager.

In juli schommelden de kolenprijzen licht, maar eindigde de maand nagenoeg op het niveau waarmee de maand begon. Begin augustus bedroeg de groothandelsprijs voor kolen in Rotterdam, levering 2021, een kleine 60 USD/ton, terwijl dat begin van de maand een kleine 59 USD/ton was. Levering in kwartaal 4 2020 is ruim 5 USD/ton goedkoper.

De prijzen voor emissierechten daalden van een kleine 30 EUR/ton begin juli naar een kleine 27 EUR/ton begin augustus. In combinatie met een stijging van de korte termijn gasprijs, is met de daling van de prijs voor emissierechten vooralsnog een einde gekomen aan een zeer bijzondere situatie. Gasverbruikers die spot inkopen en daarnaast ook emissierechten op de markt moeten kopen, zoals geldt voor veel gascentrales, gaven per eenheid energie meer geld uit aan emissierechten dan aan gas. Immers, per MWh gas komt ruim 1/5e ton CO2 vrij. Als emissierechten 30 EUR/ton kosten, is dus 6 EUR per MWh gas nodig om voor de emissie. Dat is beduidend meer dan de prijs voor gas op de dag vooruit markt in de afgelopen maand. 

Op de korte termijnmarkt gingen elektriciteitsprijzen tot vlak voor het einde van de maand juli fors omlaag. Met het omslaan van het weer sloeg ook het prijssentiment voor de korte termijn om. In Nederland wordt immers veel elektriciteit gebruikt voor koeling. Ondanks de stijging, liggen de korte termijnprijzen met niveaus rond 35 EUR/MWh, nog steeds beduidend beneden de pakweg 40 EUR/MWh die geldt voor levering volgend jaar.

Gasprijzen kwamen in juli nauwelijks van hun plaats, althans, in absolute termen. Immers, de prijzen op de dag vooruit markt stegen van een luttele 5,5 EUR/MWh begin juli naar ruim 7 EUR/MWh begin augustus. Relatief gezien levert dat echter wel een spectaculaire prijsstijging op. Jaar vooruit leveringen ontwikkelden zich veel minder spectaculair, met een geleidelijke daling gedurende maand juli en prijsherstel begin augustus.

Bron: Ice-Endex


Deel dit


Dit vind je misschien ook interessant….