10 maart 2022

Continentaal Europees gekoppeld elektriciteitsnet uitgebreid

Op elk moment moet de productie van elektriciteit nagenoeg gelijk zijn aan het verbruik. Uitval van centrales moet daarom onmiddellijk worden opgevangen, wat uiteraard vereist dat voldoende regelruimte achter de hand wordt gehouden. Dat achter de hand houden is een dure aangelegenheid en wordt daarom bij voorkeur toegepast op de grootst mogelijke schaal. Vanaf begin vorige eeuw gingen gemeentelijke energiebedrijven daarom samen tot provinciale bedrijven, werden provincies na de tweede wereldoorlog onderling verbonden via een koppelnet en groeide dat koppelnet uit tot het huidige nationale net met zware internationale verbindingen. Het onderling koppelen van nationale netten heeft sindsdien grote vlucht genomen, omdat het meer leveringszekerheid biedt voor minder geld.

De medaille heeft wel een keerzijde, want als deelnemende netbeheerders zich niet aan de afspraken houden, dan wordt dat overal gevoeld. Dat bleek bijvoorbeeld in 2018 toen een ruzie tussen Servië en Kosovo tot gevolg had dat in Nederland digitale klokken 6 minuten achterliepen. Dat neemt niet weg dat de voordelen van gekoppelde, synchroon lopende netten veel groter zijn dan de nadelen.

Vooral als centrales dreigen uit te vallen, is het bijzonder waardevol als het gigantische, continentale Europese elektriciteit systeem in een oogwenk kan bijspringen. Om die reden hebben Moldavië en Oekraïne de Europese netbeheerders verzocht om zo snel mogelijk aan dat gesynchroniseerde systeem te mogen deelnemen. De Europese netbeheerders, bij monde van ENTSOE, hebben toegezegd daar volledig aan mee te werken.

 

Gebruik steenkool niet langer taboe

Aardgas werd lange tijd gezien als de ideale transitiebrandstof. Omdat gas veel schoner brandt dan steenkool en vooral veel lagere CO2-emissies veroorzaakt, zou gas gebruikt kunnen worden om kolen te vervangen zolang er nog onvoldoende hernieuwbare energie wordt opgewekt. Door de extreem hoge prijzen voor aardgas en de benarde leveringssituatie, is dat beeld aan het kantelen. Zelfs Frans Timmermans, de grondlegger van de EU green deal, ziet inmiddels ruimte om voorlopig op kolen te blijven leunen en de gas-gebaseerde transitiefase over te slaan, zo rapporteert Politico.

Wel voegt Timmermans daaraan toe dat terugvallen op steenkool niet mag betekenen dat de energietransitie wordt vertraagd. De EU Commissie heeft ook aangekondigd op 8 maart een plan te presenteren om de afhankelijkheid van aardgas op korte termijn sterk te verminderen. Naar verluidt maakt het afzwakken van natuurbescherming ten gunste van het opwekken van duurzame energie daar onderdeel van uit. Ook de IEA roept op om de gasafhankelijkheid terug te brengen en presenteerde daartoe een 10 punten plan waarmee binnen een jaar het gasverbruik stevig kan worden verlaagd.

 

Verplichte vullingsgraad voor gasopslag

De krapte op de gasmarkt in de afgelopen maanden werd mede veroorzaakt door de lage vullingsgraad van de gasopslagen. Omdat het gasgebruik door de combinatie van warme winter en zeer hoge prijzen relatief laag uitviel, is de voorraadsituatie inmiddels min of meer normaal. Of dat ook de komende winter zo zal zijn, valt nog te bezien. Europese regeringen maken zich daarom op om bij wet eisen te gaan stellen aan minimum vullingsgraden direct voorafgaand aan de winter. Duitsland wil zo’n wetsvoorstel zo snel mogelijk naar het parlement sturen, zodat de verplichting op 1 mei aanstaande al van kracht is. Ook Nederland werkt aan zo’n verplichting, maar details zijn nog niet bekend gemaakt. Waarschijnlijk komt ook de Europese Commissie binnenkort met eisen aan vullingsgraden.

Het opleggen van eisen aan minimum vullingsgraden is overigens makkelijker gezegd dan gedaan.

Op de eerste plaats is de vraag voor wie de verplichting geldt: opslagbeheerder, capaciteitshouders of leveranciers aan eindverbruikers. Een bijkomend probleem is dat veel opslagen door een onafhankelijke partij geëxploiteerd moeten worden en die exploitant zich uitdrukkelijk niet mag bezighouden met handel en levering van gas. Maar partijen die zich met handel en levering bezighouden, worden geconfronteerd met een gasmarkt met een sterke ‘backwardation’. Nu gas kopen om in de zomer op te slaan en in de winter te gebruiken, is op papier dus zwaar verliesgevend.

 

Marktprijzen

De prijs voor olie schoot eind februari/begin maart fors omhoog. IEA besloot zelfs om 60 miljoen vaten uit de noodvoorraad vrij te geven, maar de actie bedoeld om paniek te voorkomen, leek juist olie op het vuur te gooien. Na de bekendmaking pluste brent er namelijk direct 8% bij. Voor OPEC+ is dat overigens geen reden om af te wijken van de eerdere afspraak om de productie enigszins te verhogen, wat bijdraagt aan de angst voor een aanbodtekort. Die angst wordt verder versterkt, omdat de relatief lage productie ook gepaard gaat met problemen bij betalingen en transport. Brent steeg van minder dan 90 USD/bbl begin februari naar 115 USD/bbl begin maart.

De prijsstijging voor steenkool stelt de stijging van de olieprijzen in de schaduw. Niet alleen stimuleert de gassituatie de vraag naar kolen, ook het feit dat Rusland een belangrijke kolenleverancier is voor Europese elektriciteitscentrales draagt bij aan de prijsstijging. Levering van steenkool (API2 ARA) in 2023 verdubbelde eind februari van minder dan 110 USD/ton naar dik 260 USD/ton begin maart. Ten opzichte van maand vooruit leek dat nog steeds een koopje, want voor levering april 22 moest begin maart de onvoorstelbare 450 USD/ton worden neergelegd.

Niet alle commodities werden duurder in de laatste dagen van februari. De prijzen voor CO2-rechten daalden namelijk sterk. De aanval op 100 EUR/ton van begin februari sloeg om in een forse daling tot beneden 65 EUR/ton eind februari/begin maart. Die daling is waarschijnlijk het gevolg van winstnemingen door beleggers die massaal uit de EUA’s stapten en daarmee het vermoeden versterken dat de prijsstijgingen in de afgelopen maanden juist gedreven werden door koopacties van beleggers.

Net als in januari was het op de elektriciteitsmarkt gedurende februari wat kalmer dan op de overige markten. Vooral basislast jaar vooruit steeg slechts geleidelijk, van 127 EUR/MWh begin februari naar 157 EUR/MWh begin maart. Ook hier lijkt dat een koopje ten opzichte van levering in april 22 met een prijs van zo’n 350 EUR/MWh.

Eind februari verdubbelde de gasprijzen voor levering op korte termijn en ook de prijs voor levering 2023 steeg bijzonder fors. De aankondigingen van verplichte vullingsgraad voor Duitse opslagen droeg bij aan de prijsstijgingen voor korte termijn leveringen. Daarnaast liet de gasmarkt ook ongekend grote prijsschommelingen zien.


Bron: Ice Endex


Deel dit


Dit vind je misschien ook interessant….