Gazprom Energy nieuwsbrief februari 2017

07 februari 2017

Wordt het groen gas of geen gas?  

Eind januari is het Biogas Netwerk Twente feestelijk in gebruik genomen. De initiatiefnemers Gasunie en Cogas bestempelen het netwerk als een kleine stap voor groen gas, maar een grote stap voor een CO2-neutrale energievoorziening. Via het netwerk wordt ruw biogas vervoerd naar een centrale zuiveringsinstallatie waar het biogas wordt opgewerkt tot een kwaliteit die overeenkomt met aardgas. Dit zogenaamde groen gas kan vervolgens in het bestaande gastransportsysteem worden ingevoed. In eerste instantie gaat het om 4 miljoen m3 groen gas per jaar, en op termijn kan dat oplopen tot 40 miljoen m3/jaar. Met 4 miljoen m3 groen gas kunnen zo’n 2500 huishoudens hun woning verwarmen.  

In verhouding tot de ruim 40 miljard m3 aardgas die jaarlijks in Nederland wordt verbruikt, lijkt 4 miljoen m3 groen gas slechts een druppel op een gloeiende plaat. De initiatiefnemers zetten het groene gas daarom in perspectief: de hoeveelheid energie komt overeen met de jaarproductie van ruim 173 duizend zonnepanelen en om deze hoeveelheid energie op te slaan zijn ruim 6 miljoen Tesla Powerwalls nodig.  

Discussies over energietransitie gaan vaak over elektriciteit. Daardoor wordt bijna vergeten dat een gemiddeld huishouden ongeveer vier keer zoveel energie verbruikt voor verwarming in de vorm van aardgas dan in de vorm van elektriciteit. Als het al een opgave is om het elektriciteitsverbruik te verduurzamen, dan is het een nog veel grotere opgave om ook het gasverbruik te vervangen door duurzaam opgewekte elektriciteit. Vervangen van aardgas door elektriciteit leidt snel tot capaciteitsproblemen, vooral op windstille, koude en donkere dagen. Door aardgas te vervangen door groen gas kunnen zulke capaciteitsproblemen worden beperkt of zelfs voorkomen.

De toekomst van aardgas in de gebouwde omgeving is momenteel een actueel vraagstuk. Dit komt onder andere door een voorstel tot wijziging van de Gaswet. Minister Kamp heeft eind vorig jaar woonwijken zonder aardgasvoorziening stevig op de energieagenda gezet. Daarbij wil minister Kamp het wettelijke recht op een gasaansluiting vervangen door een recht op een aansluiting op energie-infrastructuur voor warmtevoorziening. Met die wijziging mikt Kamp vooral op nieuwbouwwijken. Als verwarmen met gas op termijn geen optie meer is, dan moet de opgave om over te stappen op andere energiebronnen niet nog zwaarder worden gemaakt door nieuwe woningen nog op het gasnet aan te sluiten, zo is de gedachte.

Stoppen met aardgas door zo weinig mogelijk nieuwbouw op het gasnet aan te sluiten, gaat diverse stakeholders in de energietransitie echter niet ver genoeg. Zo willen gemeenten de bevoegdheid om samen met netbeheerders veranderingen in de bestaande energie-infrastructuur aan te kunnen brengen. Zo zouden ook bestaande wijken aardgasloos kunnen worden gemaakt. De Tweede Kamer had begin november vorig jaar minister Kamp al opgeroepen om afkoppelen van gas op korte termijn wettelijk mogelijk te maken.

De Energieagenda zet echter geen concrete stappen op dat vlak. Daarom is de oproep van de gemeenten onlangs overgenomen door de VVD-fractie in de Tweede Kamer. In een breed gesteund amendement op het Wetsvoorstel Versnelling EnergieTransitie wordt opheffing van de aansluitplicht voor nieuwe en bestaande netten geëist.

Aanleg Nord Stream 2 stap dichterbij

Nederland heeft de winning van gas uit het Groningenveld gehalveerd en ook de gasproductie uit overige velden in binnen- en buitenland neemt af.  Omdat de vraag naar betaalbaar en relatief schoon aardgas veel langzamer daalt dan de productie binnen de EU, moet aardgas ergens anders vandaan komen. De Russische gasvelden lenen zich goed om de vraag in te vullen, maar dan moet het gas wel naar de verbruikers in West-Europa getransporteerd kunnen worden. Het liefst via verschillende routes en met zo weinig mogelijk kans op onderbrekingen. Om die reden is mede met hulp van Nederland enkele jaren terug een grote leiding  in de Oostzee gelegd, Nord Stream geheten. Via die leiding kan gas rechtstreeks van Rusland naar Duitsland stromen. Vanaf de Duitse kust transporteert de Nederlandse Gasunie het gas vervolgens naar de afnemers. Dit succes krijgt een vervolg: Nord Stream 2. Gazprom heeft onlangs een 100% belang genomen in het bedrijf dat de zogeheten Nord Stream 2 ontwikkelt.

Aanleg van die leiding, die 55 miljard m3 per jaar kan vervoeren, moet dit jaar nog beginnen. De kosten van de aanleg worden geschat op een kleine 10 miljard Euro en naar verwachting kan eind 2019 het eerste gas door de leiding stromen.   

Aardgasloos wonen

Aardgasloos wonen heeft momenteel publicitair de wind in de rug. Een brede coalitie tekende eind vorig jaar al voor het opvoeren van de inspanningen om over te stappen naar een CO2-arme energievoorziening. In het kader van dat streven zijn de organisaties Hieropgewerkt en Warmtekoude Zuid-Holland onlangs zelfs een mediacampagne gestart: Van Gas Los (#VanGasLos). In het kader van de campagne maken diverse gemeenten initiatieven bekend (zie bijvoorbeeld #gasloos op Twitter). Van deze gemeenten is Amsterdam een van de grootste voortrekkers.

Amsterdam maakt werk van de overstap door het bestaande warmtenet verder uit te bouwen. Amsterdam kan dat doen omdat het beschikt over een grote afvalverbrander die het warmtenet kan voeden. Zonder zo’n bron van betrouwbare en relatief goedkope warmte is afkoppelen van het gasnet echter een zware opgave.

Dat was ook de strekking op een recente bijeenkomst van de zogenoemde Warmtetafels: een denktank van overheden en bedrijven die werk willen maken van de verduurzaming van de warmtevoorziening. Het grootste struikelblok is dat businesscases voor duurzame warmtevoorziening moeilijk rond te rekenen zijn. Ook zou er sprake zijn van een remmende voorsprong omdat verwarmen met gas eenvoudig, comfortabel, relatief schoon en goedkoop is.  

Aardgas is belangrijk voor een schone en duurzame energievoorziening

In de energieagenda van minister Kamp is een belangrijke rol weggelegd voor woonwijken zonder aardgas. De energietransitie draait immers om overstappen van fossiele energie naar duurzame energiebronnen.  Echter, bij die overstap moet niet uit het oog worden verloren dat een groene energiemarkt juist behoefte heeft aan een goed werkende gasvoorziening. Gas is namelijk veel schoner dan olie en kolen en veel goedkoper op te slaan en te transporteren dan elektriciteit.  Tijdens koude en windstille dagen zoals in de afgelopen weken, kan gas eenvoudig en goedkoop pieken in de vraag naar energie opvangen. Dreigende tekorten aan elektriciteit in onder andere Duitsland en Bulgarije, tonen het grote belang daarvan aan.

Daarom mogen de investeringen in versterking van het Europese gastransportsysteem niet verslappen, vindt Eurogas, de belangenbehartiger van de Europese gasindustrie.  Zodoende wordt ok de mogelijkheid behouden om op de langere termijn fossiel aardgas zo veel mogelijk door hernieuwbaar gas te vervangen.

Marktprijzen

De korte termijnprijzen voor olie gingen in januari al enigszins omlaag. Begin februari stegen de prijzen plots door oplopende spanningen tussen Iran en de VS. Naar aanleiding van een Iraanse proef met lange afstand raketten dreigde de VS om sancties in te stellen. De VS plaatste Iran officieel ‘on notice’.  Tegen het einde van week 5 ebde de zorgen over het oplopende conflict enigszins weg, waardoor olieprijzen weer iets daalden. Eind week 5 lag de spotprijs voor brent rond 56,75 USD/bbl. De Amerikaanse WTI was ongeveer 3 USD/bbl goedkoper.

De belangrijkste ontwikkeling in de oliemarkt lijkt de omslag in prijsverhoudingen tussen marktprijzen voor levering op korte termijn en lange termijn. Sinds 2014 zijn spotcontracten goedkoper dan contracten voor termijnlevering. Dat maakt het aanhouden van voorraden aantrekkelijk en voorraden die boven de markt hangen, houden prijzen laag. De productiebeperkingen die in OPEC verband zijn afgesproken, lijken die trend nu te keren. Als spotprijzen structureel boven de termijnprijzen komen te liggen, is aanhouden van voorraden financieel juist onaantrekkelijk en zonder grote voorraden worden prijzen gevoeliger voor veranderingen in vraag en aanbod. Daarbij wordt het in een situatie met lagere termijnprijzen in verhouding tot spotprijzen voor olieproducenten lastiger om nieuwe ontginningen te financieren. Dat raakt waarschijnlijk vooral Amerikaanse producenten van schalieolie. Het moet nog blijken of OPEC er in slaagt de gelederen langdurig gesloten te houden.

Begin januari gingen de prijzen voor steenkool fors omlaag maar herstelden zich daarna. Begin februari lagen de prijzen slechts enkele USD/ton beneden het begin januari niveau. De forse prijsbewegingen lieten de aanmerkelijke prijsverschillen tussen de leveringstermijnen intact. Levering in maart is met ruim 81 USD/ton fors duurder dan contracten voor levering 2018, die voor minder dan 67 USD/ton verhandeld worden.

De prijzen voor emissierechten vertoonden in januari een patroon dat overeen komt met het patroon van de kolenprijzen. Een sterke daling in de eerste volle week van januari, gevolgd door een schommelend gedeeltelijk herstel. Begin februari lag de prijs voor levering december 2017 rond de 5,30 EUR/ton.

Bij elektriciteit sloten contracten voor levering in 2018 goed aan op het prijsverloop van kolen en emissierechten, maar leveringen op kortere termijn gaven een ander beeld. Begin februari lag de prijs voor basislast 2018 beneden 35 EUR/MWh. Vooral de prijzen voor leveringen in de komende maanden lopen sinds de laatste week van januari echter fors op. De prijzen voor aardgas lijken daar debet aan te zijn. Levering basislast in maart werd begin februari verhandeld voor prijzen tegen 46 EUR/MWh.

De gasprijzen vertoonde in de loop van januari een groeiende  kloof tussen leveringen op kortere termijn en langere termijn. Zoals de onderstaande grafiek illustreert, werd levering 2020 ten opzichte van levering 2018 beduidend goedkoper. Dat effect is nog sterker tussen levering in de komende maanden versus levering in 2018. Zo stegen begin februari de prijzen voor dag vooruit en leveringen maart tot ruim boven 22 EUR/MWh.

 

Bron: Ice-Endex